هشت بهشت

هشت بهشت

كـن گـذر بـر جانب «هشت بـهشت»              كـاندر آن طــاووس جـَنّت پـر بـهشت

بـــاز بــين آنـجا يكـي ديــرينه كــاخ               در گـل افشـــان ســاحتي دامــن فـراخ

وه چــه كـــاخي يـــادگار ســــروري               بــــاز گوي قـــــصه‌ي نــــــــام آوري

جـــلوگـاه صـــنعت و ذوق و هـــــنر              بــر ســـرش فــــرِّ هـما گســترده پــر،

كــــرده مـــعمارش بـــنا بــا فــــرّهي              داده نــــقاشش جــــــــلا در هـــمرهي

هـــمّت مـــعمار و نــــقاشش نـــــمود              طـرفه كـاخي كـاين چــنين دلهـا ربـود

در دو اشكــوب مــجلّل پـــر زنـــقش              ســرخ و ســبز و آبـي و زرد و بـنفش

آن در او پـــرداخـــته چـــندين وثـاق              ويــن بـه نـقش آراســـته زرّيـنه طــاق

آن بـــنائي كـــرده ســخت و ديـرپـاي              ويـن بـه نـقشش كرده نـغز و جانفزاي

در بـــرابـــر دارد اســــتخري پــرآب             ماهيانش رقـص رقــصان بــي حسـاب

شب فرا گـِردش بسـي روشـن چـراغ              چون به پيرامون خُـم رخـــشان ايــاغ(1)

 

ســــاحتش زيــــبنده بــاغي دلشِكـــار              خـــرّمي را ســـــر بســـــر آيــينه دار،

ســـبزه و گــل در مـيانش جـاي جـاي              دلســــتان و دلپــــذير و دلـربـــــــــاي؛

هـــر طـــرف آراســته زيــبا چــــمن              كـــز تــو بــرگيرد ملال و غـم زمــن؛

قـــطعه بــندي گشــته و گـــلها در آن              كــاشته هـر يك به رنگـــي دلســـتان

در چـــمن يكســو بــنفشه رنگ رنگ             سوي ديگــر لاله و گُـل تـنگ تـنگ(2)

 

در خــــيابانش صـــنوبر بــــا چــــنار             بس مـنظّم صـــف كشــيده هــــمكـنار

گِــرد بــر گِــرد چــمن شـــببوي زرد              شــــويد از لوحِ دلِ افســرده گـــــرد؛

بــيد مجنون زلف هشـــته بـــر زمــين             شكـر گـــوي خــالق اين ســـرزمـين؛

كــــاصفهان را از هـــــنرها داده نـــام             وز فـــراوان نــعمتش بـخشيده كـــام؛

****

اي ســــــپاهان، اي بـــروبوم ســـران             اي گــــرامـــي ســـرزمين ســروران

از تـــو بس نــام آوران بــرخـــــاستند             بــــزم عــــلم و مـــعرفت آراســــــتند

زاده‌ئـــــــي آزاد مـــــردان دليــــــــــر            جــــمله در نـــيزار هســتي شــــيرگير

بس ادب دانـــــان و دانــا شــــاعــران             در زبــر دســتي چـو بـرتـر سـاحران

بس هـــــنرمندانِ بـــي شبه و قــــرين             پـــايه‌ي فــن بُــرده بــر چـرخ بِــرين

دانشــــــومـندان بـــي هـــــمتاي راد               هر يكي در كار خود فـحل(1) اوسـتاد

 

ســـــالها زادي ازيـــن دانشــــــوران               بـــاز هـــم بــارآوري زيـن سـروران

در مـــــقام فـــضل، بـــالا گـــــيريت              بــــركشد از «كــــهكشان شـــيريت»

آفـــــرين بــر مـــردم دور از بــــدت              مــــردم زحــمتكش كـــار آمــــــــدت

شــاعرانت در ســـخن‌دانــي شـــــهير             عــــالمانت در هــــنر يـــاري بـصـير

«خـــوشنويسانت» ركـــلك مُشكـــبار            بــر عــطارد مشــق خـط كــرده نــثار

آفــــرين بــر «نــقش پــردازانِ» تــو             آن بـه عشــق و ذوق دمســـــازان تـو

بهـتراز«آوازه خـوانـانت» كـجاست؟              كز نواشان طـاق عـــالم پــر صـداست

در ني و سـنتوروتـار وسـازوضـرب              نيست كـس را با كسـانت تـاب حــرب

«فـرش بــافانت» زنــقش تـار و پـود             ريــز بـــافي شــان دل از عــالم ربـود

«گــچ بُـــرانت» از ســـر زريّـن قــلم             ســاختند از بــرگ و گــل «بـاغ ارم»

حـــاصل دست «قــلـمزن كــارِ» تـــو             زد رقــــم بـــر رونــق بــازار تـــــــو

آنـــچه را مـــينا گــرانت ســـــــاخـتند             عـــالمي را در شگــفت انــــــــداخــتند

گـــر بـــخواهـم نــام بردن زين گــروه             توده گــردد نامه ها بـر هم چـــو كـوه

وريـــــــخواهـــم بس كــنم بـا اخـتصار           حــقِّ مـعني كـي ادا گــردد بـــه كـار؟

پس هــمان بـه تـاكـنم خــتم ســــــخن              زيـــن تـــعهد وارهــانم خــــــــويشتن

****

اصــــــفهانا، مـــــردم غــــــــمديده‌ات             گِــــردِ آفــــاق تَــــــــعَب گــرديده‌ات

بــــوده‌انــد آغشــته بـا خـــــون جگــر             ســــالها در رنـــــج و غــم برده بسـر

بــــا خــرافــاتِ خـردكُش، ‌بــي‌حساب             هرزمان دست وگريبان، شيخ وشـاب

رهـــنمائي گشــته بــا ســــــعي تـــمام             بـــهر تــــــــرويج عـــقيدتهاي خــــام

بـــا بـــلاي فــــقر و غــفلت‌ها فــزون             دست و پـــنجه نــرم كـرده در قـرون

گشــته بــا امـراض ســاري هــــم بـغل            خــورده ســيلي‌ها زاقــــوام دغـــــــل

تـــوده‌ي مـــردم فــــــقير و تــنگدست             زيـــر دستِ ثــروت انــدوزان پــست

ديـــده قـــحطي‌ها و مــرگ و مــيرها              در مســـــير حــرص و آزِ ســــــيرها

جـــمله مـــحكومان حكّـــام لعــــــــين             حكــــمرانــاني فــجايع را مـــــــــعين

كـــرده از بـــهر وطــن ايــثار جـــان              در نــــــبردِ دشـــمنان كــــــــــينه ران

مـوجزن خـون دردلـم زيـن يـادهاست              گـــوئيا گــوشم پـــــر از فــريـادهاست

وضع و حال ايـن گونه دراعصار بود             روزگـــاران بس مـــصيبت بــار بــود

آنچه خوانـدم و آنچه ديـدم در حـــيات              حــال خــلق ايــن بود، كـــو را نجات؟

بــاز بــا ايــن جــمله نـاكـامي هـــنوز              پــــرتوانـــانند و آبــــادي فـــــــــــروز

بــاز چــون ســِندان، زپــُتك آهــنين              پــايداري‌هــا نـــــمايند ايــــــــن چــنين

بــعد از ايــن هـم بــايد از عـزم قوي               خــوش نــمايند از شـهامت پــــــيروي

زنـده دل بـاشند و شــوق آور بـه كـار              در طــريق عــلم و ايـــمان رهســـــپار

نـــي‌ رهــا بــودن زفكــر ســيم و زر             ني بـدان مـفتون شـدن بي حــدّ و مـرز

بـــلكه بــايــد در طــــريق اعــــــتدال             ره ســـپردن بـه هــراس از هـر وبــال

پـــــيشي از اقــران گــرفتن در فـنون              بـا خـردمندي، بســي بــيش از كـــنون

بـــا جـــهان بــــيني تـــرقي يــــــافتن             در رهِ دُريـــــــافـتن بشــــــــــــــتافـتن

زآنــچه شـــد انگـــيزه‌ي وامــــــاندگي             وز درِ بـــــرترگرائـــــي رانــــــــدگي

دور گشــــتن، پشـت پــا بــــرآن زدن             دادِ اســــــتعداد از خـــود بســـــــــتدن

****

اي كــــهن شـــهر و ديــار مـــردخيز              اي شــده بــــــا بس حــوادث در ســتيز

حـــادثاتي مـــرگبار و بــاره كــــوب               از زر و سـيم و جـــواهــر خـانه روب

حــــادثاتي دردخــــيز و جـــــــانگداز             هـــر زمــان بــرپــهـنه‌ات در تــــركتاز

غـــارت و كشــتارجــيش «تــازيان»             كآفـــريـد از بس جـــنايــتها زيـــــــــان

آن قَــــدَر بر شـــانه‌ات بـــنهاد بــــــار            كــز فشــار بـــار افـــــــــــتادي نــــزار

كشــمكش‌ها در صــف «ســلجوقيان»            خسـته گه در دست اين گـــــه دسـت آن

جــنگ «آل صـاعد» و آل خـــجند»(1)           كـز درون افكـــــــند بـــرجــانت گــزند

 

تـــــركتاز قـــــــوم «چـــنگيزِ» پــــليد            كـز قسـاوت هـمـچو آنـان كس نــــديـــد

كـــرد سـامانت چـــنان زيــر و زبــــر            كـــاندر ژآن نگــذاشت زآبــادي اثــــــر

جـــــالشِ «آل مــــــظفر» بــــهر تـاج            كــز جــفا و جـور كردت هــــاج و واج

فـــــــتنة «هـــول آور تـــــيمورلنگ»            كــز فـــجايع بس بــبار آورد نــــــــنگ

ســـاختن از فــــرط خــونريزي مــنار             از   ســـــرسركردگانِ  نــــــــامــــــدار

قـــهرِ آن «افــغانيِ» بــي نـام و نـنگ            بــر رخ مــام وطـــن يـــــــازيده چـنگ

و آن خـرابــي‌ها كـه كــرد ازقـصرها              «ظّـل ســلطان» (1) آن لعــين عـصرها

 

چــون عـــمارات «نـمكدان» كـزعـناد            كـــرد ويـــران آن مــجسّم از فســــاد

تيـشـه زد بر«هفـت دست» و آيـــنه»(2)                   هـــمچو بـــر انـــبار نــفت آتشـــــزنه

 

زيــــن هــــــمه رخـــدادهــاي نـاگــوار           بـرتـو عـارض گشت رنـج بــي‌شــمار

كشــته دادي بس فــزون از مـرد و زن            در ره پـــــــاس كــــيان خــــــويشتن!

از تــــو بس آبـــاد بــــوم و روســــــتا            شـــد خـراب و پشتِ سُكّـانش دو تــا!

آه از چــــــندين تـــــــــعـدّيـــــــهايـشان           يـــاد لعـــنت بــر خــود و آبـــــايشان!

گــرچــه آمــد بـر سـرت آفت فـــــزون            بـــارها شــد تــخت بـختت سـرنگون!

ليك دلشـــادم كـــه بـــر پـــــائي هـنوز           در صـــلابت كــــوه خــارائي هـــنوز

نيست شهري چون تو در خـاور زمـين            گر چه باشد چـــون بــهشت هشــتمين

جـــاودان بـــادا نگـــهبانت خــــــــداي            در پـــناه ايـــزدت خـــوش بـاد جــاي

از بــــلاها و زحـــوادث هــر زمـــان             بـــاش بــــا تآيــــيد داور در امــــــان

گــلشنت ســـر سبز بــاد و پـــرشكون             مـردمت خــوشبخت و ازآفت مـصون

شــاكــر از لطــف خـدا بـاشد «اديب»            كــــز اداي حــقّت آمـــد بــــا نـصيب

 



 

 

 

 

 

 



1- اياغ = ساغر شراب، پيالة مي

2- تنگ تنگ = بار بار

1- فحل = بزرگ، نر، پرمايه

1- «آل صاعد» و «آل خنجد» دو خانوادة اصفهاني از سران اهل تسنن بوده‌اند (شافعي و حنفي) كه به بهانة اختلافات مذهبي سالها با هم در زد و خورد محلّي اصفهان را به آشوب مي‌كشانده‌اند (سده ششم هـ ق)

1- ظل سلطان = مقصود، مسعود ميرزاي ظل سلطانست كه در زمان پدرش ناصرالدين شاه و اوايل مظفرالدين شاه مدتها حكمران اصفهان بود.

2- عمارات «نمكدان» و «هفت دست» و «آينه» از كاخهاي مهم با شكوه دوران صفوي بود كه به حكم ظل سلطان ويران گرديد.