سعدي

عطيـــه اي ست شکــوهنــده وگــــرانمقدار   سـخن به نـــــزد گــــرانقـدرمـــردم هوشيار
ســخن عـــزيـــزتـــرآمـد زگـوهـــرشهــوار   بــه پــيشگـــــاه خــردمنـد مـــرد دريــــا دل
کــه گشــت بـهـــرۀ انســان زدرگــــه دادار   سـخن عَـطّيـــــۀ والاي عـــــالـم بـــــالاست
نــــه مخــزن گـهـــــروگنـج درهــم و دينار   سـخن بمــــانـَـد وگنـجينـــۀ کمــــــال ازمرد
بســا لآلــي رخشــــــان کــــه آورد بـه کنار   بــه بحـر فکـــر سخنــورچوغوطه ورگردد
رسد دقــــايـق طبـــع وخيـــــال اوبــه هزار   بــه يک دقيقـه که شــاعرشود دقيق به فکر
کــه جـــــاودانـــه همــي زنــده داردش آثار   نميــرد آنکــه ز کـلکـش بـه جــاي مـاند اثر
 

***

 
نتــافت اختـــــرسعــــدي چنــوبـه هيچ ديار   بـه ويـژه«سعدي شيراز» آنکه درنـُه چرخ
کــه گشــت گفـتــــۀ او وردِ ثــــابت و سيار   بــلنـد پـــــايه ســخن آفــريـــن گــــردون فر
کــه پيکـــــرهنــــــرازشعـــراوگرفت شعار   همــــان خجستـــه سيـــَرشاعرفضيلت کيش
زلــوح خـــاطـــرغمديــدگــــان ستــردغبار   همـــان کـه باسـخن خوش به رهگذارحيات
طـنيــــن شهــــــرت او، زيــــرگـنبـــد دوّار   سپهـــرمـرتبــه گوينــــده اي که نـيـک افتاد
به راه فضـل، بـــرانگيخت مــرکب رهوار   بــه شهـــرعلـم، بــرافــراشت رايت تسخير
ز حســن خلــق بپيــراست شـاخ علم ازخار   زلطف طبــع بيـــاراست بـــاغ فضل ازگل
بــه فکـــــربکــــرزدل بـــــرد اَنــدُه وتيمار   زشعـرنغـز، بـه جان داد قوت راحت بخش
زشــاخ فکــــرچه آورده رنگ رنگ اثمار   بــه بـاغ طبع چه پرورده گونه گون ريحان
کــلام اوچـه کــلامي بـديـــع و شـکـــــربار   بيــان اوچه بيــــاني لطيــف و شهـــد آميــز
کــلام اوهمـــه راحت فـــزاي وبهجــت يار   بيــان اوهمــــه خــــاطـرنـوازوشـــورانگيز
 

***

 
کــلام اوست دل انگيــــزتـــرزبـــــــاد بهار   بيــان اوست گهـــــربــــارتــــرزابـــرمَطير
شمــامـۀ قـلمـش بي گمـــــان چومشکِ تتار   لطــافت سـخنـش في المثــل چـوديـبــهِ روم
زشعـــــراوست شعــــــار فصـــاحت گفتار   زنــظـــــم اوسـت نـظـــــام بــــلاغت تقرير
شــود رمــوز فصــــاحت ز نثـــــراواظهار   بــود کـنـــوزبــلاغت بـه نـظــــم او مکنون
زنـظم ونثـــــرهمـوريخت پــــايه اي ستوار   بــه کلک وطبــــع همــوداد مـايه اي افزون
کـنــد نکــــوهش کــــــردارزشت وناهنجار   کند ستـــايـش رفتـــارنـيــک وخيـــــراندوز
زتــــازيــــانه گـفـتـــــــار، شـيــــــوۀ رفتار   بــه طبـــع تــوسن ِگــردنکشان ِدهرآموخت
گــزارش قلمـش چـون بــه جشـن بهمن نار   فــروزش سخنـش چـون به تيه ظلمت، نور
لطــــايفـش بــه مثــل نـــرمتـــرزگــونۀ يار   قصـايـدش همـگــي گـــرمتــرزبـوسه عشق
بــه حکــم ذوق سـليـــم و قــريحــۀ سرشار   ســـرود بـس غـــزل نـغــــزو قطعۀ پرشور
ظــرافت مثــلش بــي بـــدل چوچـهـــرنگار   لطــافت غـــزلش في المثـل چو چشم غزال
بود زلطف و صفـــا رشک صفحــۀ گلزار   چگـويمـت زگـلستـــــان اوکـه هـــــرورقش
کــه پــايــدارزِيــَد چـون گـل هميشــــه بهار   خـــزان دهـــــرنبـــــايد به«بوستـانش» راه
کــه مشکبـــوي تــــرآمــد زطـبـلــــۀ عطار   بــه«طيـبـــــاتـش»اگـــــــرروي آوري بيني
بـدايـعـش همــــــه نقـــــد خـواص را معيار   نـصــايحش هـمــــه قـلـب عــــوام را اکسير
کنـد زمـــانـه بـه پـــــايـنـدگيـش نيک اقرار   بــه هفت قــرن که رفت اززمـان او امروز
 

***

 
کــه جملــــه محــوشــد انــــدرتحــوّل ِادوار   بســا بـــُروج مُشـيــِّد، بـــه مـــاه برشده بود
کــه شد خــراب وتهي گــشت زآدمي ناچار   بســا ولايـت آبــــــــاد و کـشـــــــور معمور
بــه خـــاک تيــــره مبــدّل نمــــود زرّ عيار   بســا منــابع ثــروت که روزگـــــارش زود
بســا توانگـــــروشـــــاه واتـــابـک وسردار   بـيـــــــامـدنـد وبــــرفـتـنــد وهـيـچ نـنـهـادند
وليک کــــــرم لحـد خورد پـودشــان بـا تار   چــوکـــــرم ِپـيــله تنيدنــد تـارعُلقــه به دهر
وليک خــوار بـخفتنـــد زيــــر ِسنـگ مزار   زسنگ ِخـــاره بــرافــراشتند طُرفه قصور
نــه جـــام مــاند ازآنـــان نه چهــــــرۀ گلنار   نــه نــام مــانـد ازآنــان نـه يــادگـــار جميل
بــه خـاک تيــــــره نبـردند غيرنکبت وعار   ززرّ ِســـــرخ نـجـستنــد غيـــرخفّت وننگ
گـــرانبـــها وگــــرانـمـــــايه وگـــــرانمقدار   ولي زگـفتـــۀ«سعدي» بســــا گهــرباقيست
زشعـــــردلـکش اوينــد جملـــه بــرخوردار   به هرکه بنگري ازخاص وعام وپيروجوان
بــه صيقــل سخنــــانـش زلـــوح دل زنگار   بســا کســا کـه بـه محنتســـراي دهر، زدود
جمــــال عشـق و عفــــاف و شمــايل دلدار   بســا کســا کـه در آيـيـنــــۀ کــــــلامـش ديد
هــرآنـچـــه گفتـــــۀ اوبـيـشتـــرشـود تکرار   حـــلاوت سـخـنـش بـيـشتــــــرشـــود معلوم
خجستـــــه منـشـــــا آثــــــارومطلــــع انوار   خوشــا بـه خطّــۀ فــرخنــده اختر«شيراز»
ســزد که فخـــــرکنـد بر ممالک وامصار1   ازآن سبب که درويــــافت پــرورش سعدي

کنون زکلک سخندان ِحقگزار، «اديب»

بـــرآستــانۀ«سعدي» شداين چکـامه نثار

 

 

1 - امصار: جمع مصر به معني شهر ها.